Periodontal အခြေအနေကို လက်တွေ့တိုင်းတာရန် ချိန်ညှိခြင်း

Periodontal အခြေအနေကို မှတ်တမ်းတင်ရခြင်း၏ ရည်ရွယ်ချက်မှာ သွားတစ်ချောင်းချင်းစီ သို့မဟုတ် အစားထိုးသွားမြစ်များ၏ နေရာ ၆ နေရာတွင် သွားဖုံးနိမ့်ကျမှု၊ စမ်းသပ်မှုအနက်နှင့် တွယ်ကပ်မှုအဆင့်တို့ကို မီလီမီတာတိကျစွာ မှတ်တမ်းတင်ရန် ဖြစ်ပါသည်။ သွားဖုံးတိုင်းကိရိယာဖြင့် တိုင်းတာသမျှကို အနီးစပ်ဆုံး ကိန်းဂဏန်းသို့ တိုး၍ယူရပါမည်။

၁။ သွားဖုံးအနားသတ်၊ စမ်းသပ်မှုအနက်နှင့် တွယ်ကပ်မှုအဆင့်

နေရာတိုင်းတွင် ဦးစွာ "သွားဖုံးအနားသတ်" တန်ဖိုးကို တိုင်းတာပြီးနောက် ချက်ချင်း "စမ်းသပ်မှုအနက်" ကို တိုင်းတာရပါမည်။ "တွယ်ကပ်မှုအဆင့်" တန်ဖိုးကို အွန်လိုင်းစနစ်မှ အလိုအလျောက် တွက်ချက်ပေးပြီး အပြာရောင်လိုင်းဖြင့် ဖော်ပြပေးပါမည်။

ပထမတန်ဖိုး "သွားဖုံးအနားသတ်" သည် လက်တွေ့သွားဖုံးအနားသတ်မှ သွားဖုံးနှင့် သွားမြစ်ဆုံစည်းရာ (CEJ) ကဲ့သို့သော အညွှန်းမှတ်အထိ အကွာအဝေးဖြစ်သည်။ အကယ်၍ ရှိနှင့်ပြီးသား သွားစွပ် (crown) သို့မဟုတ် ဖာထေးမှုအနားသတ်သည် မူလ CEJ ထက် ၃ မီလီမီတာထက် ပိုမနက်ပါက ၎င်းအနားသတ်များကို အညွှန်းမှတ်အဖြစ် သုံးနိုင်သည်။ သို့မဟုတ်ပါက မူလ CEJ အဆင့်ရှိ စိတ်ကူးပုံဖော်ထားသော အညွှန်းမှတ်ကို ရွေးချယ်ရပါမည်။

ဒုတိယတန်ဖိုး "စမ်းသပ်မှုအနက်" သည် လက်တွေ့သွားဖုံးအနားသတ်မှ သွားဖုံးနှင့် သွားမြစ်ကြားရှိ အပေါက်ငယ် (sulcus) သို့မဟုတ် သွားဖုံးအိတ် (pocket) ၏ အောက်ခြေအထိ အကွာအဝေးဖြစ်သည်။

တတိယတန်ဖိုး "တွယ်ကပ်မှုအဆင့်" ကို အွန်လိုင်းစနစ်မှ နေရာတစ်ခုချင်းစီအတွက် အောက်ပါပုံသေနည်းဖြင့် တွက်ချက်ပါသည်-

တွယ်ကပ်မှုအဆင့် (မီလီမီတာ) = စမ်းသပ်မှုအနက် (မီလီမီတာ) – သွားဖုံးအနားသတ် (မီလီမီတာ)

ကျန်းမာသော သွားဖုံးနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်

ကျန်းမာသော သွားဖုံးတွင် သွားဖုံးနှင့် သွားမြစ်ဆုံစည်းရာ (CEJ) သည် သွားဖုံးအနားသတ်၏ အောက်တွင် ရှိနေပြီး တွယ်ကပ်မှုအဆင့်၏ အပေါ်တွင် ကပ်လျက်ရှိနေပါသည် (တွယ်ကပ်မှု ဆုံးရှုံးခြင်း မရှိပါ)။

ဤအခြေအနေမျိုးတွင် "သွားဖုံးအနားသတ်" 1 နှင့် "စမ်းသပ်မှုအနက်" 2 တန်ဖိုးများသည် အတူတူပင်ဖြစ်ပါသည်။

အထက်ပါပုံရှိ တွယ်ကပ်မှုအဆင့် တွက်ချက်ပုံမှာ-

တွယ်ကပ်မှုအဆင့် ၀ မီလီမီတာ = စမ်းသပ်မှုအနက် ၂ မီလီမီတာ – သွားဖုံးအနားသတ် ၂ မီလီမီတာ

ကျန်းမာသော အစားထိုးသွားမြစ်ဝန်းကျင်

ကျန်းမာသော အစားထိုးသွားမြစ်ဝန်းကျင်တွင် အပေါ်ပိုင်းတည်ဆောက်မှုအနားသတ်သည် သွားဖုံးမြှေး၏ အောက်ဘက် အနည်းငယ်တွင် ရှိနေပါသည် (အရိုးဆုံးရှုံးမှု မရှိပါ)။

အထက်ပါပုံရှိ အရိုးအဆင့် (တွယ်ကပ်မှုအဆင့်) တွက်ချက်ပုံမှာ-

အရိုးအဆင့် ၂ မီလီမီတာ = စမ်းသပ်မှုအနက် ၃ မီလီမီတာ – သွားဖုံးအနားသတ် ၁ မီလီမီတာ

သွားဖုံး အလွန်အကျွံကြီးထွားခြင်း

သွားဖုံး အလွန်အကျွံကြီးထွားနေသော အခြေအနေတွင် သွားဖုံးနှင့် သွားမြစ်ဆုံစည်းရာ (CEJ) သည် သွားဖုံးအနားသတ်၏ အောက်ဘက် အလွန်နက်သောနေရာ (၃ မီလီမီတာထက်ပို၍) တွင် ရှိနေနိုင်သော်လည်း တွယ်ကပ်မှုအဆင့်၏ အပေါ်တွင် ကပ်လျက်ရှိနေဆဲဖြစ်ပါသည် (တွယ်ကပ်မှု ဆုံးရှုံးခြင်း မရှိပါ)။

ဤအခြေအနေမျိုးတွင်လည်း "သွားဖုံးအနားသတ်" 1 နှင့် "စမ်းသပ်မှုအနက်" 2 တန်ဖိုးများသည် အတူတူပင်ဖြစ်ပါသည်။

အထက်ပါပုံရှိ တွယ်ကပ်မှုအဆင့် တွက်ချက်ပုံမှာ-

တွယ်ကပ်မှုအဆင့် ၀ မီလီမီတာ = စမ်းသပ်မှုအနက် ၅ မီလီမီတာ – သွားဖုံးအနားသတ် ၅ မီလီမီတာ

မှတ်ချက်- တွယ်ကပ်မှု ဆုံးရှုံးခြင်းမရှိဘဲ စမ်းသပ်မှုအနက် ၄ မီလီမီတာနှင့် အထက်ရှိသော အိတ်များကို သွားဖုံးအိတ်တု (pseudo-pockets) ဟု ခေါ်ဆိုပါသည်။

အလှအပပိုင်းဆိုင်ရာ နေရာရှိ ကျန်းမာသော အစားထိုးသွားမြစ်

အလှအပပိုင်းဆိုင်ရာ နေရာရှိ ကျန်းမာသော အစားထိုးသွားမြစ်ဝန်းကျင်တွင် အပေါ်ပိုင်းတည်ဆောက်မှုအနားသတ်သည် သွားဖုံးမြှေး၏ အောက်ဘက်တွင် ပို၍နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း ရှိနေပါသည် (အရိုးဆုံးရှုံးမှု မရှိပါ)။

အထက်ပါပုံရှိ အရိုးအဆင့် (တွယ်ကပ်မှုအဆင့်) တွက်ချက်ပုံမှာ-

အရိုးအဆင့် ၂ မီလီမီတာ = စမ်းသပ်မှုအနက် ၅ မီလီမီတာ – သွားဖုံးအနားသတ် ၃ မီလီမီတာ

သွားဖုံးအိတ် (Periodontal Pocket)

ရောဂါရှိသော သွားဖုံးဝန်းကျင်တွင် သွားဖုံးနှင့် သွားမြစ်ဆုံစည်းရာ (CEJ) သည် သွားဖုံးအနားသတ်၏ အပေါ် သို့မဟုတ် အောက်တွင် ရှိနေနိုင်ပါသည်။ သွားဖုံးအနားသတ်မှ သွားဖုံးအိတ်၏ အောက်ခြေအထိ အကွာအဝေးကို စမ်းသပ်မှုအနက် 2 အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ရပါမည်။

အထက်ပါပုံရှိ တွယ်ကပ်မှုအဆင့် တွက်ချက်ပုံမှာ-

တွယ်ကပ်မှုအဆင့် ၅ မီလီမီတာ = စမ်းသပ်မှုအနက် ၇ မီလီမီတာ – သွားဖုံးအနားသတ် ၂ မီလီမီတာ

မှတ်ချက်- သွားဖုံးရောဂါကုသမှု ပြီးဆုံးပြီးနောက် ကျန်ရှိနေသော ၄ မီလီမီတာနှင့် အထက်ရှိသော အိတ်များကို ကျန်ရှိသော သွားဖုံးအိတ်များ (residual pockets) ဟု ခေါ်ပါသည်။

အစားထိုးသွားမြစ်ဝန်းကျင် သွားဖုံးအိတ်

အရိုးဆုံးရှုံးမှုရှိသော အစားထိုးသွားမြစ်ဝန်းကျင်တွင် အပေါ်ပိုင်းတည်ဆောက်မှုအနားသတ်သည် သွားဖုံးမြှေး၏ အပေါ် သို့မဟုတ် အောက်တွင် ရှိနေနိုင်ပါသည်။ သွားဖုံးမြှေးအနားသတ်မှ အိတ်၏အောက်ခြေအထိ အကွာအဝေးကို စမ်းသပ်မှုအနက် 2 အဖြစ် မှတ်တမ်းတင်ရပါမည်။

အထက်ပါပုံရှိ အရိုးအဆင့် (တွယ်ကပ်မှုအဆင့်) တွက်ချက်ပုံမှာ-

အရိုးအဆင့် ၆ မီလီမီတာ = စမ်းသပ်မှုအနက် ၇ မီလီမီတာ – သွားဖုံးအနားသတ် ၁ မီလီမီတာ

သွားဖုံးနိမ့်ကျခြင်း (Gingival Recession)

သွားဖုံးနိမ့်ကျနေသော အခြေအနေတွင် သွားဖုံးအနားသတ်သည် သွားဖုံးနှင့် သွားမြစ်ဆုံစည်းရာ (CEJ) ၏ အောက်ဘက်တွင် ရှိနေပါသည်။ ထိုအခါ "သွားဖုံးအနားသတ်" 1 အတွက် တိုင်းတာရရှိသော တန်ဖိုးကို အနှုတ်လက္ခဏာဖြင့် ထည့်သွင်းရပါမည်။

အထက်ပါပုံရှိ တွယ်ကပ်မှုအဆင့် တွက်ချက်ပုံမှာ-

တွယ်ကပ်မှုအဆင့် ၆ မီလီမီတာ = စမ်းသပ်မှုအနက် ၂ မီလီမီတာ – သွားဖုံးအနားသတ် (-၄ မီလီမီတာ)

အစားထိုးသွားမြစ်ဝန်းကျင် သွားဖုံးနိမ့်ကျခြင်း

အစားထိုးသွားမြစ်ဝန်းကျင် သွားဖုံးနိမ့်ကျနေသော အခြေအနေတွင် သွားဖုံးမြှေးအနားသတ်သည် အပေါ်ပိုင်းတည်ဆောက်မှုအနားသတ်၏ အောက်ဘက်တွင် ရှိနေပါသည်။ ထိုအခါ "သွားဖုံးအနားသတ်" 1 အတွက် တိုင်းတာရရှိသော တန်ဖိုးကို အနှုတ်လက္ခဏာဖြင့် ထည့်သွင်းရပါမည်။

အထက်ပါပုံရှိ အရိုးအဆင့် (တွယ်ကပ်မှုအဆင့်) တွက်ချက်ပုံမှာ-

အရိုးအဆင့် ၄ မီလီမီတာ = စမ်းသပ်မှုအနက် ၂ မီလီမီတာ – သွားဖုံးအနားသတ် (-၂ မီလီမီတာ)

သွားတစ်ချောင်းစီအတွက် တိုင်းတာရမည့် နေရာ ၆ နေရာ

တိုင်းတာချက်များ အားလုံးကို မှတ်တမ်းတင်ရာတွင် သွား သို့မဟုတ် အစားထိုးသွားမြစ်တစ်ခုစီ၏ ပတ်လည်တွင် မှန်ကန်သော နေရာ ၆ နေရာကို ရွေးချယ်ရန် အလွန်အရေးကြီးပါသည်။ ထိုသို့ပြုလုပ်ရန် သွားကို အပေါ်စီးမှ ကြည့်၍ အပိုင်း ၆ ပိုင်း ပိုင်းခြားရပါမည်။ အပိုင်းတစ်ခုစီအတွက် စမ်းသပ်မှုအနက် အနက်ဆုံးနေရာကို ရှာဖွေတိုင်းတာရပါမည်။

သွားဖုံးတိုင်းကိရိယာ၏ ထောင့်ချိုး

စမ်းသပ်မှုအနက်ကို တိုင်းတာသည့်အခါ တိုင်းကိရိယာကို သွားမျက်နှာပြင်တစ်လျှောက် အောက်ဘက်သို့ ဦးတည်ရပါမည်။ ၎င်းကို ဘေးတိုက် (mesio-distal) အနေအထား A သို့မဟုတ် B သို့ စောင်းနိုင်သော်လည်း ရှေ့နောက် (bucco-oral) အနေအထားသည် သွား၏ ဒေါင်လိုက်ဝင်ရိုးနှင့် ပြိုင်လျက် ရှိနေရပါမည်။

၂။ သွားမြစ်ခွဆုံ ပါဝင်မှု (Furcation Involvement)

အပေါ်မေးရိုးရှိ အံသွားကြီးများနှင့် ပထမအံသွားလေးများ၏ မြစ်ခွဆုံများကို အထူးပြုလုပ်ထားသော တိုင်းကိရိယာဖြင့် စစ်ဆေးရပါမည်။ အလျားလိုက် ထိုးဖောက်နိုင်စွမ်းကို အောက်ပါစံနှုန်းများအတိုင်း အဆင့် ၀ မှ ၃ အထိ ခွဲခြားပါသည် (Hamp et al., 1975)။

အဆင့် ၀ မြစ်ခွဆုံသို့ ဝင်ပေါက် ရှာမတွေ့ပါ

အဆင့် ၁ မြစ်ခွဆုံကို စမ်းသပ်၍ရသည်၊ အလျားလိုက်တိုင်းတာချက် ၃ မီလီမီတာနှင့် အောက်

အဆင့် ၂ မြစ်ခွဆုံကို စမ်းသပ်၍ရသည်၊ အလျားလိုက်တိုင်းတာချက် ၃ မီလီမီတာထက်ပိုသည်

အဆင့် ၃ မြစ်ခွဆုံမှာ တစ်ဖက်မှတစ်ဖက်သို့ ပေါက်နေသည်

၃။ သွားလှုပ်ရှားမှု

ရှိနေသော သွားများအားလုံး၏ လှုပ်ရှားမှုကို လက်ချောင်းနှစ်ချောင်းဖြင့် စစ်ဆေးပြီး အောက်ပါစံနှုန်းများအတိုင်း အဆင့် ၀ မှ ၃ အထိ ခွဲခြားပါသည် (Miller, 1950)။

အဆင့် ၀ ပုံမှန်လှုပ်ရှားမှု

အဆင့် ၁ ၁ မီလီမီတာအထိ အလျားလိုက် လှုပ်ရှားမှုရှိခြင်း

အဆင့် ၂ ၁ မီလီမီတာထက်ပို၍ အလျားလိုက် လှုပ်ရှားမှုရှိခြင်း

အဆင့် ၃ ဒေါင်လိုက် လှုပ်ရှားမှုရှိခြင်း

ကိုးကားစာရင်း

Miller S. C., Textbook of Periodontia, 3rd edition, The Blakiston Co., Philadelphia and Toronto, 1950.

Hamp S. E., Nyman S., Lindhe J., Periodontal treatment of multirooted teeth. Results after 5 years. J. Clin. Periodontol. 1975;2:126–135. doi: 10.1111/j.1600-051X.1975.tb01734.x.